Бичсэн admin 2011 оны 11-р сарын 12, Бямба гариг, 17:34

ЗХУ-аас 1925 онд Тагна тува улсын байгуулж, тус улсыг тусгаар улс хэмээн Монгол улсаар хүлээн зөвшөөрүүлсэн явдал нь, Тагна тува улсын газар нутгийг өөрийн болгох зорилгодоо бараг л хүрээд байжээ. Улмаар Тагна тува улсын хил хязгаар хэмээх асуудлыг 1930 оноос Монгол улсад тавьж эхэлсэн боловч, Монгол улсаас хил хязгаарын асуудлаар нухацтай хандаж эхэлжээ. Мөн Тагна тува, Монгол улс нь түүхнээ тогтсон хил хязгааргүй өөр хоорондоо нүүдлэн холилдон сууж байсан нь хилийн тал дээр томоохон асуудал болоод байв. Монгол улстай хилийн асуудлаар дан ганц Тагна тува улсын зүгээс хандах нь хүчгүйдэж байгааг ухаарсан ЗХУ нь 1944 онд Тагна тува улсыг өөрийн харъяанд нэгтгэж, ЗХУ, Монгол улсын хилийн асуудлыг хөндсөн байна. Энэ удаа Монгол улсын зүгээс аргагүй байдалд хүрч ЗХУ-тай хилийн хэлэлцээр хийхээр БНМАУ-ын СнЗ-ийн 458-р тогтоолоор Засгийн газрын тєлєєлєгчдийн бvрэлдэхvvнийг дарга С.Аварзэд (ГЯЯ-ны сайд), гишvvдэд Д.Батаа (ДЯЯ-ны орлогч сайд), Гvнтэвсvрэн (ХААЯ-ны орлогч сайд), Осор (Увс аймгийн дарга), Н.Цэдэндорж нарыг баталж намын Тєв Хорооны Улс тєрийн Товчооны 387-р тогтоолоор “хилийн шугамыг тодруулан тогтоох хэлэлцээг явуулахдаа тvvхт материалыг голчлон vндэс болгохоос гадна ард тvмний одоогийн амьдралын шаардлагыг харгалзан гvйцэтгэх” чиглэл єгчээ. Зєвлєлтийн талаас тус улсад суугаа Элчин сайд В.М.Молотов, дэслэгч генерал И.И.Дёмчин, хурандаа Н.А.Мещеряков нар томилогджээ.

Монгол Зөвлөлтийн хил тогтоох асуудлаар тус группын хооронд нилээдгүй зөрчил гарах болсон байна. Учир юу хэмээвээс ЗХУ-аас хоёр улсын ард түмний найрамдалт харилцаа хэмээх эвтэй халхавчын дор Асгатын даваанаас Их Соёны нуруу хvртлэх газрыг ЗСБНХУ нутагт оруулахыг тулган шаардаад байв. Үүнийг нь БНМАУ-ын Засгийн газрын тєлєєлєгчдийн тэргvvн С.Аварзэд эсэргүүцэж “хилийн шугамыг тvvхэн зарчмын vндсэн дээр тогтоох, БНМАУ-ын хувьд хилээ хєдєлгєх шаардлага байхгvй, энэ нутаг дэвсгэрээс хэрэгцээт баялгийг хэлэлцэн тохирсны vндсэн дээр хамтран ашиглаж болох юм” хэмээн байр сууриа илэрхийжээ. Хэлэлцээрийн үед Ю.Цэдэнбал ЗХУ-д амрахаар явсан бөгөөд энэ нь ЗХУ-аас Ю.Цэдэнбалыг барьцаалж, түүний хойгуур хилийн гэрээг баталгаажуулах бодлого байсан байж болзошгүй юм. Хэдий тийм боловч С.Аварзэд Ю.Цэдэнбал эзгүй ирхээр шийднэ хэмээн давхар мэх хэрэглэж, хэлэлцээрийг хойшлуулаад байв. Нөгөө талаар хилийн хэлэлцээрийг түүхэн баримт тулгуурлан шийднэ хэмээснийг ЗХУ-аас овжин ашиглаж, Манжийн харуулын хилээр тогтоох тухай яриаг өрнүүлжээ. Энэхүү хилээр тогтоовол Монгол улс нь Хөвсгөл далайг ЗХУ-д алдахад хүрээд байв. Хэрэг явдал иймд тулсанд С.Аварзэд хэлэлцээрийн хуралд орохгүй Ю.Цэдэнбалыг хүлээгээд байжээ.

Ю.Цэдэнбал 1958 онд Монголдоо буцаж ирэхэд С.Аварзэдийн хилийн хэлэлцээрийн талаар авч байсан бодлого буруудаж, түүнийг ЗХУ, Монгол улсын найрамдалт харилцаанд томоохон сэв суулгасан хэмээн буруутгажээ. Үүнд нь дургүйцсэн С.Аварзэд “... та нар намайг дүүжилдэг юм байгаа биз. Би хойч үедээ дурсгалаа дүүжлүүлэхгүй”-гээд хэлэлцээрийн төслийг Ю.Цэдэнбал руу чулуудаж байжээ. Түүнийг “Зөвлөлтийн эсрэг үзэлтэн” хэмээн цоллож, СнЗ-ийн орлогч дарга, ГЯЯ-ны сайдын үүрэгт ажлаас нь чөлөөлжээ. Ю.Цэдэнбал С.Аварзэдийг тэр дор нь дүүжлээгүй ч амьдралын турш удаан хугацааны хавханд байлгажээ. Тухайн цаг үед хилийн асуудал нь ард түмний дунд өргөн тархсан бөгөөд түүнийг нь толгойлон зөвөөр шийдэх хэмээсэн хүнийг шууд дүүжлэх нь хэн хүний зориг хүрэхгүй асуудал байжээ. Хилийн хэлэлцээрийн үр дүнг Монголын ард түмэн “Ю.Цэдэнбал орос эхнэрийнхээ инжинд Давст уулыг өгөв” хэмээн тодоос тод онож дүгнэжээ.

Судлаач На.Батболд

Сэтгэгдэл (1)

baldorj

January 15, 2012

203.194.118.178

Үнэлгээ: +0

• 
• 
• 

turiin hun baijee

tsedenbaliin hushuunii orond avarzed guin hushuu baih yostoi yum bna da